فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )

139

سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )

حضرت سليمان ايستاده بود و در حالى كه به عصايش تكيه داده بود جان داد تا مرگ او از نظر جنى كه بر حسب فرمانش سرگرم ساختمان مسجدى بود ، كه مىبايست يك ساله آن را به اتمام رساند ، پنهان ماند ولى عاقبت موريانه‌ها عصاى او را خوردند و سليمان بر زمين افتاد . زندگانى جانشينان شاه عباس مانند شمع لرزان بود . از اين گذشته ضعفها و معايبى از خود نشان مىدادند ؛ و روى هم رفته در عمر خود نام نيكى از خويش به جاى نگذاشتند . حوادث مهمى كه در زمان سلطنت آنها اتفاق افتاد مسافرت هيئتهاى سياسى به ايران بود كه هر يك از آنها با تظاهرات و نمايشهاى سياسى و رسمى كوشش مىكردند اعمال هيئتهاى پيشين را تحت‌الشعاع قرار دهند و امتيازات تجارتى را به خود اختصاص دهند . نمايندهء فرانسه لقب سردار و سفير كبير سلطان عظيم الشأن فرنگ را به خود مىبست . همهء اين نمايندگان سوابق درخشانى از تجربيات خود با خويش آوردند . خوشبختانه براى كسب اطلاعات خالص و بدون شاخ و برگ آن زمان مىتوان به اين مدارك اتكا كرد . مورخان معاصر ايران مستعدند كه در امور سياسى و مملكتدارى عقايدى موهوم اظهار كنند و در اين گونه موارد زياد پايبند گفتن حقايق نيستند . داستانهايى كه از شكوه مراسم ايران به دربار كشورهاى اروپا مىرسيد در چارلز دوم ، پادشاه خوشگذران انگلستان ، به قدرى مؤثر افتاد كه براى مدتى امر كرد لباس ايرانى ، به عنوان لباس رسمى دربار انگلستان مورد استفاده واقع شود . در دوران سلطنت اين پادشاهان ، ايرانيان به گوسفندان بىشبانى شباهت داشتند و اندك‌اندك مانند حكام خود به سستى و فرومايگى گراييدند . ضعف و سستى روزافزون مردم بتدريج بر دشمنان قديم و جديد ايران آشكار گرديد . گرچه سالهاى مقرون به صلح و صفا كه ذكر آن رفت متجاوز از يك قرن ادامه يافت ، علايمى دال بر اين امر وجود داشت كه زندگى ملى مردم رو به انحطاط گذاشته است و دولت شاهنشاهى رو به اضمحلال مىرود . در خارج كشور در اطراف و جوانب ، قبايل و مردمى در انتظار فرصت به سر مىبردند . علائمى دال بر وقوع طوفان وجود داشت و ابرهاى متراكم در افق شمال و جنوب هويدا گرديده بود . اما كسى نمىدانست كه بلا كى نازل خواهد شد . چهار تن از پادشاهان خاندان صفويه ، كه بعد از شاه عباس به سلطنت رسيدند ، هر يك به نوبهء خود به تسريع اين امر كمك كردند . شاه صفى اول مردى ظالم و خونخوار بود كه شاهزادگان و شاهزاده خانمهاى خاندان